50 Najlepszych utworów hip-hopowych lat 90. Część II (26-1)

90 la26. Wu-Tang Clan – Protect Ya Neck (1993, Enter The Wu-Tang (36 Chambers). Do tej pory sprawą nie wyjaśnioną jest czyja nawijka w tym utworze najbardziej rządzi. Nie mniej jednak jest to dla mnie najbardziej esencjonalny kawałek Wu-Tang Clan. Inspectah Deck na początku zrobił więcej hałasu niż heavy metal, Szef nazywa się rapowym assassinatorem, Method Man stwierdza, że jego styl będzie trwał wiecznie, U-God wprowadza styl shaolin, Ol Dirty Bastard ucieka z Brooklyn’skiego Zoo, Ghostface Killah przyznaje się do zamiłowania do broni, RZA wrzuca zgrabne nawiązania a GZA na koniec dissuje swoją wcześniejszą wytwórnie Cold Killin’. To tak w telegraficznym skrócie. Chroń swoją szyję!

Posłuchaj

25. MC Hammer – U Can’t Touch This (1990, Please Hammer, Don’t Hurt ‚Em).

Posłuchaj

24. GZA – Liquid Swords (1995, „Liquid Swords„). GZA na swoim debiutanckim solowym albumie w pewien sposób kontynuował to co zaczął wraz z Wu-Tang Clanem na „Enter The Wu-Tang (36 Chambers)”. Mamy tutaj przecież nawiązania do kung-fu oraz ciemny, mroczny klimat. Opener płyty to wynik świetnej współpracy dwóch braci. RZA stworzył świetny podkład, natomiast GZA wzniósł się tutaj na swoje wyżyny.

Posłuchaj

23. House of Pain – Jump Around (1992, House of Pain). To był pierwszy, największy przebój amerykańsko-irlandzkiej grupy House of Pain. To był również jedyny ich przebój. Całość zaczyna się od dźwięku trąbki, którą później za sampel użył The Streets. W 8 sekundzie jednak wskakuje charakterystyczny, skoczny beat produkcji Muggsa. W nawijce Everlasta przede wszystkim podoba mi się szeroki zasięg porównań. Pojawia się tutaj Arnold Schwarzenegger, Świt Żywych Trupów, Biblijne psalmy czy też John McEnroe.

Posłuchaj

22. Warren G – Regulate (ft. Nate Dogg) (1994, Regulate… G Funk Era). Po sukcesie „The Chronic” Dr. Dre i „Doggystyle” Snoopa tak zwany G Funk cieszył się sporym zainteresowaniem. Świetnie w tym miejscu odnalazł się Warren G, który zadebiutował w 1994 roku albumem „Regulate… G Funk Era„. „Regulate” jest zbudowane na zamiennej nawijce Warrena G i funkowym śpiewie Nate Dogga. Układ ten jest w prost rewelacyjny i sprawia, że słucha się tego z czystą przyjemnością. Pan G w utworze tym obwieszczał nastanie nowej G Funkowej ery, Nate natomiast śpiewa o urokach nocnego życia. Jeżeli chodzi o G Funk to jest to absolutna czołówka.

Posłuchaj

21. Missy Elliott – The Rain (Supa Dupa Fly) (1997, Supa Dupa Fly).The Rain” swoją pozycję zawdzięcza w głównej mierze producentowi Timbalandowi. Pan Mosley po sukcesie wypromowania Aaliyah wziął na warsztat inną początkującą artystkę – Missy Elliott. Na całym debiutanckim krążku raperki jak i w tym utworze znajdziemy sporo elektroniki z którą eksperymentował popularny Timba. Sama Elliott na tym etapie jeszcze nie wymiatała flow, ale miała już to coś, że chciało się jej słuchać. Efekt tej współpracy wyszedł zdecydowanie na duży plus.

Posłuchaj

20. Eazy-E – Real Muthaphukkin G’s. (1993, It’s On (Dr. Dre) 187um Killa). Eks-członek N.W.A podobnie jak Ice Cube i Dr. Dre poszedł drogą solową. Niestety ze względu na przedwczesną śmierć ojciec chrzestny gangsta rapu zdążył nagrać tylko cztery solowe longplaye. „Real Muthaphukkin G’s” to diss na Dr. Dre. Jednak nie jest to zwykły diss, jakich było wiele. Utwór ten uważa się za jeden z najważniejszych dissów w historii rapu. Eazy-E wypomina Dre dziecięce zachwyty nad Snoop Doggiem, któremu też się oberwało, gdyż został określony jako „anorexic rapper”.

Posłuchaj

19. 2Pac -Ambitionz as a Ridah (1996, All Eyez On Me). Gdy słyszę ten prosty podkład przypomina mi się pijacka posiadówa  u znajomego, który odpalił podobny beat. Pół wieczora nawijaliśmy do niego o ciężkim życiu na osiedlu dissując m.in kościelnego. I być może nie była w tym moc, ale u Shakura już jest. 2Pac w „Ambitionz as a Ridah” daje wykład na temat dążenia do celu. Powątpiewa w pokojowe dochodzenie należności i wskazuje na drogę walki. Mając tak zagmatwane CV wcale nie dziwią mnie te spostrzeżenia. 2Pac jest mocno szczery w tym co mówi, no i mówi (a w zasadzie rapuje) to świetnym flow.

Posłuchaj

18. Jay-Z – Can I Get A… (1998, vol. 2 Hard Knock Life). Shawn Corey Carter ma łeb nie tylko do rapowania, ale i robienia interesów. Dla złota zrobiłby wszystko, w końcu w wieku 12 lat postrzelił swojego starszego brata gdy ten podwędził mu złoty łańcuch. Ogarniacie tą sytuacje? Od momentu debiutu do zdobycia pierwszego miliona nie wiele upłynęło wody w Wiśle. No i te wszystkie wyliczanki nagród Grammy, listy Billboard, żonka brylująca w prezydenckiej świcie. Możliwe, że stąd moja mała niechęć do biznesmena Jazzy’ego, którego opowieści o sprzedawaniu narkotyków brzmią lekko niewiarygodnie. Mimo to Nowojorczyk ma a raczej miał technikę, której można by pozazdrościć. Na pierwszych płytach Jay-Z na prawdę był niesamowity, potem bywało różnie.

Posłuchaj

17. OutKast – Funky Ride (1994, Southernplayalisticadillacmuzik). Tytułowe funky ride to nic innego jak uczucie odjazdu po zapaleniu skręta. Szczerze powiedziawszy do takiego odjazdu nie są potrzebne używki, wystarczy ten świetny track. Aha, piękna solówka gitarowa. Idealny utwór do spędzania czasu sam na sam ze swoją lubą.

Posłuchaj

16. Ice Cube – It Was A Good Day (1992, The Predator). Po rozpadzie N.W.A. każdy z członków tego świetnego kolektywu poszedł w swoją stronę. „Crazy Motherfucker name Ice Cube” początkowo nieźle sobie radził solowo zanim rozpoczął niezbyt udaną karierę aktorską. „It Was A Good Day” oparte na leniwym podkładzie to opis dnia idealnego składającego się z pożywnego śniadania, programu Yo MTV Raps! (Jeszcze wtedy stacja ta miała coś do czynienia z muzyką) oraz rozrywki w postaci hazardu i seks randki.

Posłuchaj

15. Molesta – Się Żyje (1998, Skandal). Ogólnie cały „Skandal” jest klasykiem rapu. Potwierdził to zarówno Porcys, jak i zeszłoroczny OFF Festiwal. Wracając jednak do tego kawałka. Świetnie wykorzystany sampel z String Connection łączy się legendarnymi wersami o codzienności z życia podwórka. To jeden z tych wałków, który w mniejszym lub większym stopniu potrafi zacytować każdy mieszkaniec większych osiedli.

Posłuchaj

14. Public Enemy – 911 Is A Joke (1990, Fear Of A Black Planet). Public Enemy w zasadzie skończyli się w latach 80. Jednak jeszcze na początku następnej dekady byli całkiem spoko. „911 Is A Joke” to kolejny w ich zestawie utwór na temat problemów czarnego bractwa i dyskryminacji. Muzycznie kawałek jest jeszcze mocno osadzony w latach 80, jednak są tu srogie hooki, którymi można się zachwycać do tej pory.

Posłuchaj

13. Wu-Tang Clan – Wu Tang Clan Ain’t Nuthing Ta Fuck Wit (1993, Enter The Wu-Tang (36 Chambers).

Posłuchaj

12. The Notorious B.I.G. – Hypnotize (1997, Life After Death). W sumie to nie wiem co jest bardziej hipnotyzujące w tym utworze. Flow Notoriousa czy też podkład P.Diddy’egp (wtedy znanego jako Puff Daddy). Biggy opowiada nam o swoich kobiecych podbojach i bezwstydnie wyznaje, że i tak każda laska po akcie wraca do domu z buta. Całość została okraszona bardzo złym teledyskiem.

Posłuchaj

11. Nas – Life’s a Bitch (1994, Illmatic). Jeden z najbardziej życiowych utworów. Nas wraz z AZ opowiadają o trudach życia, które okazuje się wredną zdzirą i kończy się śmiercią. Smutne, aczkolwiek prawdziwe. W tle natomiast pogrywa fajnie jazz’ujący beat wyprodukowany przez L.E.S.’a oraz Nasa. Utwór dość mi bliski, gdyż mam podobne spostrzeżenia w drodze do pracy. Zwłaszcza w deszczową pogodę.

Posłuchaj

10. MF DOOM – Doomsday (1999, Operation: Doomsday). Doom to typ kolesia, który działa poza falą głównego nurtu. W chwili kiedy inni raperzy rapowali o basenach, drogich brykach i wypalonych jointach on przypominał stare zasady. Nie szukał poklasku, chodził w masce. Techniką rapowania przypomina mi trochę Raekwona z Wu-Tang Clan. Jego „Operation: Doomsday” to klasyk rapu, a opener płyty to świetny utwór, gdzie za sampel posłużyły utwory „Kiss Of Life” Sade oraz „Poetry” Boogie Down Productions.

Posłuchaj

9. Jay – Z – Hard Knock Life (Ghetto Anthem) (1998, vol. 2 Hard Knock Life). Tym utworem Jay-Z wybił się do samego nieba show-biznesu. Recepta na sukces była dość prosta. Sampel „It’s Hard Knock Life” z Filmu „Annie” oraz opowieść jak Jazzy się wzbogacił. Brzmi to trochę banalnie, ale udało się. Bo w sumie ten utwór, ma to coś. Jay-Z okazał się zdolnym uczniem Notoriousa Biga.

Posłuchaj

8. Kaliber 44 – + i – (1996, Księga Tajemnicza. Prolog). Klasyk polskiego rapu to historia testu na wirus HIV, stąd tytułowe plus i minus. K44 jeszcze z Magikiem w składzie grał tak zwany psycho rap. O postaci Magika powiedziano bardzo wiele w ostatnim czasie, nie będę nic dodawać w tej materii. Nie zamierzam oceniać jego jako człowieka, ale jako raper był świetny i na tym tracku to w pełni pokazał. Aha nie słuchajcie tej piosenki od tyłu bo nawiedzi was Candyman o 3 nad ranem i włoży wam zęby pod poduszkę.

Posłuchaj

7. Ol’ Dirty Bastard – Got Your Money (feat. Kelis) (1999, Nigga Please). Ktoś kiedyś stwierdził, że do końca nie wiadomo czy OLD był najlepszym, czy najgorszym raperem z grona Wu-Tang Clan. Podpisuje się pod tym wszystkimi kończynami. „Got Your Money” to ckliwa opowieść alfonsa domagającego się od swojej „pracownicy” pieniędzy. Kelis,  w refrenie zapewnia swojego podwładnego, żeby się nie martwił, że pieniądze będą. A wszystko to na podkładzie z fajnym basem i jękami Dirty’ego.

Posłuchaj

6. Snoop Dogg – Who Am I (What’s My Name?) (1993, Doggystyle). I to jest dla mnie esencja rapu lat 90. Świetny, baunsującu, wibrujący podkład Doktorka Dre oraz charyzmatyczna nawijka Snoopa hedonisty. G-Funk pełną gębą. Debiutancki singiel Snoopa, którym się przywitał ze słuchaczami stwierdzeniem: „Nine-trizzay’s the yizzear for me to fuck up shit / So I ain’t holdin nuttin back” ludzie kupili. Aczkolwiek nie obyło się bez kontrowersji ze względu na mocne teksty oraz fakt oskarżenia o morderstwo. „Doggystyle” to zdecydowanie klasyka rapu, a utwór „Who AM I (What’s My Name)” jest tego potwierdzeniem.

Posłuchaj

5. Beastie Boys – Sabotage (1994, Ill Communication). Beastie Boys często zdarzało się na swoich albumach nagrywać nic nie wnoszące dłużyzny i zapychacze. Jednak do kapitalnych singli mieli nosa. Takim singlem było „Sabotage„, które mocno wyróżniało się na dość przeciętnym „Ill Communication„. Nowojorskie trio od początku w swojej twórczości łączyli rap z rockiem (podobnie jak w latach 80 RUN-DMC). Nie inaczej jest w tym tracku, świetne gitarowe riffy łączą się tutaj z typowym, „wykrzykiwanym” stylem rapowania. Poza tym klip do tego utworu to mój top wszech czasów.

Posłuchaj

4. 2PAC – California  Love (1996, All Eyez On Me). Kilka miesięcy przed śmiercią, tuż po opuszczeniu więzienia legendarny Tupac Shakur zdążył wydać pierwszy dwu płytowy album hip-hopowy „All Eyez On Me”. Na płycie znalazł się utwór „California„, który w mojej ocenie jest jego najlepszym. Świetną robotę odwalił tutaj Dr. Dre, który stworzył jeden z najbardziej zapadających w pamięć beatów. Natomiast sam Shakur wzniósł się tutaj na wyżyny rapowego rzemiosła. Utwór faktycznie był jego powitaniem świata po wyjściu z więzienia, gdyż brzmi on niczym pies spuszczony z łańcucha. Klimatu dodaje teledysk nagrany w stylu filmu „Mad Max„.

Posłuchaj

3. Nas – The World Is Yours (1994, Illmatic).The World Is Yours” to mój ulubiony utwór z klasycznego „Illmatic„. Między innymi dzięki temu utworowi Nas na nowo zdefiniował hip hop. Wystarczy wsłuchać się w sposób jaki rapuje z świetnym wejściem w beat. Poza tym mamy tutaj kapitalny refren w wykonaniu Pete’a Rocka oraz klimatyczny, lekko jazzowy podkład.

Posłuchaj

2. The Notorious B.I.G. – Juicy (1994, Ready To Die). Największy przebój Christophera George’a Latore’a Wallace’a to jeden  tych utworów podsumowujących dorobek. Zmianę jaką przeszedł raper najlepiej obrazuje fragment: „Girls used to diss me / Now they write letters ’cause they miss me„. Jest to mocno sentymentalny utwór, sporo tu wspomnień i nowojorskich historii. Podkład nie wnosił świeżości, gdyż czuć na nim lata 80. Nie mniej podobają mi się wstawki gitarowe i śliczny refren.

Posłuchaj

1. Wu-Tan Clan – C.R.E.A.M. (1993, Enter The Wu-Tang (36 Chambers). W zasadzie nie mogło być innego numeru jeden. „C.R.E.A.M” być może nie jest esencją tego co działo się w hip-hopie lat 90, ale jest zdecydowanie najlepszym utworem gatunku tego okresu. Epickie linijki Szefa i Inscpectora Decka łączą się z prostym beatem opartym na powtarzającym się motywie klawiszowym. Natomiast samo określenie Cash Rules Everything Around Me na trwałe zapisało się w popkulturze.

Posłuchaj

Muzyczne Podsumowanie Roku 2010: Wydarzenia

W tym roku nie brakowało różnorakich wydarzeń muzycznych i takich około muzycznych. Ta lista będzie takim luźnym zestawieniem ciekawych, śmiesznych czy też dramatycznych wydarzeń poprzedniego roku. Start:

10. Piosenki kampanii wyborczej. Wybory prezydenckie w tym roku musiały odbyć się przedterminowo z powodu dramatu w Smoleńsku. Kampania prezydencka prowadzona była w sposób wyważony i bez żadnych zagrywek typu „dziadek w wermachcie”. Jednak nie zabrakło i zabawnych momentów a to za sprawą pana Napieralskiego z SLD. Sztab Wyborczy Grześka zapodał dwoma hiciorami. Pierwszy z nich hip-hopowy o podkładzie, który swoją śmiesznością nie dorówna reszcie, wokalom, chórkom, nawijkom. Nikt się jeszcze nie przyznał do tego kawałku. W ogóle o czym oni nawijają? Drugi hit  „Są nas miliony” miał być zarówno dla ucha jak i dla oka, skuteczny okazał się tylko pod tym drugim względem. śmiechu było jednak po pachy, w sumie z takimi partyjnymi przykładami nie ma co się dziwić.

9. Podsumowanie dekady. Mijający rok to okres kiedy to wszędzie można było dostrzec podsumowania ostatniej dekady. Zwłaszcza muzyczne i tak ogrom entuzjastów muzyki obserwowało czy to Radiohead, czy Modest Mouse a może Animal Collective nagrał najlepszą płytę. I czy Single Daft Punk były lepsze od singli zaproponowanych przez Cut Copy. W ten sposób najbardziej poczytni w internecie (Pitchfork, Porcys, Screenagers) mogli zaprezentować swoje zestawienia.

8. Nowa Brodka. Kiedy zobaczyłem, że na Dark Center of The Universe znalazła się Granda to mocno się zdziwiłem. I tak się okazuje, że laureaci Idola wychodzą ze swoją prawdziwą, fajną twarzą. Nie dawno Ala Janosz zaprezentowała swoje fajne-melancholijne nutki z zupełnie innym image’em. Makowiecki, który wcześniej gdzieś tam się kręcił około chłopaków z Myslovitz założył w końcu z Myszorem i Powagę ciekawy projekt No! No! No!. Brodka z tego grona wydawała się najciekawsza i w efekcie końcowym wydała najlepszą płytę z całego tego towarzystwa. O Grandzie pisałem już tutaj, jednak chciałbym wyróżnić te przemiany również w rocznym podsumowaniu. Jak widać ten polsatowski program do czegoś pożytecznego się przydał i wykreował na gwiazdy dobrych muzyków.

7. Rychu na Public Enemy. Legendy hip-hopu zawitały na jesień do Warszawskiej Stodoły. Po przybliżeniu barierek bliżej sceny, licznie zgromadzeni fani mogli posłuchać najlepszych kawałków grupy i zobaczyć Peje „Ryszarda”. Polski raper stremowany i zawstydzony przez wyjadaczyz USA był dość śmieszno-ciekawym urozmaiceniem koncertu. Ogarnijcie. I w ogóle kim jest ten drugi?

6. Bayer Full w Chinach. Wszystko zaczęło się od tego, że Sławek Świeżyński (fan picia vódki i jeżdżenia traktorem, który w wolnych chwilach zajmuje się pisaniem piosenek) bujał się po dyskotekach w Hongkongu czy gdzieś w okolicach. Załapał się na występy live i zapodał na gitarze dwa swoje największe kawałki, które przypadły do gustu naszym skośnookim braciom. Sławek zostawił pare egzemplarzy płyt tamtejszym dejotom, którzy upowszechnili polskie disco w Chinach. I tak narodziła się idea sprzedaży 100 milionów płyt. Chłopcy nawet przerobili hymny lat 90 na język chiński. Nie ma co się dziwić oni tam jarają się majteczkami.

5. Rychy Peja tańczy do Les Sins

4. Pavement w Polsce. W tamtym roku pisąłem o tym, że grupa wraca na trasę europejską, jednak pomija Polskę. W tym roku odwiedzili nasz kraj za sprawą Heńka. Legendy Indie byli wyczekiwani nad Wisłą niemal tak jak Radiohead. Nie byłem na ich występie, jednak chętnie bym zobaczył jak wyglądają na żywo. Z relacji wyczytać można, że było przednio. Teraz wszyscy czekają na Damona Albarna i grupę Blur.

3. MJ is back! Nawet po śmierci Michael nagrywa. I niby fajnie, ale każdy medal ma dwie strony. Poza tym, że fani mogą znowu usłyszeć swojego ulubieńca to jest to typowa zagrywka pod publiczkę by zarobić kokosy na niegasnącej sławie Jacksona. Bo składanie płyty z ochłapów i odrzutów, których MJ nie zaakceptował nie przenosi się także na jakość płyty. Z pewnością nie jest to ostatnia pośmiertna płyta Michaela, niestety.

2. Wuwuzele. Tego dźwięku długo, nie zapomnimy dzięki Mundialowi w RPA.

1. Off Festival 2010. Trzeba przyznać, że w tym roku Arturowi „Rojasowi” Rojkowi udało się zorganizować zarąbistą muzyczną imprezę z masą gwiazd muzyki folkowej, undergroundowej, rockowej itd. Rojek został nawet mianowany przez niektórych na ministra kultury. I tak dzięki Katowickiej imprezie będziemy wspominać niesamowite występy Flaming Lips, Dinosaur Jr, Lenny Valentino, pijanego Raekwona czy też rozbawione Toro y Moi i Efterklang. Teraz czekamy na jakiegoś Sufjana Stevensa albo Ariela Pinka.

10 nietuzinkowych płyt hip-hopowych

Ostatnio zasłuchiwałem różnorakich rymów rapowanych i tak wpadłem na pomysł stworzenia listy 10 płyt bez, których hip-hop byłby uboższy. Płyty znane, klasyczne, wpływowe, dodające wiele do czarnego nurtu. Oto najważniejsze płyty z czarną muzą, które przesłuchać warto a nawet trzeba:

Beastie Boys – Paul’s Boutique (1989). Trzech byłych punkowców przechodzi na czarną stronę muzy i idąc w ślad Run/DMC dodają od siebie wiele nowego i dobrego do muzyki hip-hopowej. Choć nie pozostawiają ukochanego rocka gdyż wciąż można u nich usłyszeć gitarowe riffy i moc uderzenia w bębny. Stara szkoła hip-hopu w najlepszym wykonaniu. Chłopaki swobodnie wymieniają się poszczególnymi zwrotkami i czuć dobrą zabawę jaką mieli przy nagrywaniu tej płyty. Taki 5-Piece Chicken Dinner to 21 sekundowa esencja wyśmienitego dzwonka w telefonie. Poza tym nie jest jakoś poważnie, chłopaki rymują nawet o kolesiu jajku w Egg Man, który kończy się horror-ową nutą. A Hey Ladies idealnie ukazuje luzackość na tej krążku. Car Thief to przykład świetności podkładów na albumie z 1989 roku. Kolesie mają na prawdę talent i dobrze im to wychodzi. Może czasem przynudzają grając swoje improwizacje, jednak to co zrobili pod koniec lat 80 i początek 90 zasługuje na medal. I nie jest to zasługą ich żydowskiego pochodzenia. yo

Eminem – The Marshall Mathers LP (2000). Moja przygoda z Eminemem zaczęła się w podstawówce kiedy to pierwszy raz ujrzałem tego śmiesznie rapującego blondasa na niemieckiej vivie u babci podczas wakacji. Spodobał mi się od razu i zapamiętałem sobie to słowo na odwrócone E. Później kuzyn pożyczył mi oryginalną płytę gdzie na czarno-białej okładce słynny Shady siedzi przed domkiem. Dostałem wtedy od kuzyna tylko jedną wskazówkę. Nie słuchaj przy mamie piosenki numer 12. Początkowo nie ogarniałem tego o czym Em rapuje, ale wiedziałem, że jest mocno wulgarnie i kontrowersyjnie. W mediach było o nim głośno. Moim zdaniem płyta z 2000 roku jest jego najlepszą płytą w całej dyskografii. Na żadnej już następnej płycie nie był tak szokujący, tak wiarygodny i tak po prostu znakomity. Mamy tutaj takie kawałki jak Cryminal, I’m Back czy też The Way I Am. Jest druzgocący Kim, który przedstawia niezwykle prawdziwą kłótnię z Kim, którą na późniejszych albumach przepraszał i prosił o wybaczenie. Poza tym nasz biały raper nie pozostawia na nikim suchej nitki, wtedy obiektami drwin byli Fred Durst czy też Britney Spears. Poza tym na  płycie pojawiali się kolesie z D12 oraz między innymi X-Zibit, Snoop Dogg a w utworze Stan Dido, która później dzięki tej kolaboracji wypromowała się. Nad produkcja czuwał sam Dr. Dre. Teraz trochę Eminem jedzie już na sprawdzonych patentach, wtedy jednak było to coś nowego, co intrygowało a przy tym posiadało ogromny potencjał. Polecam.

Grammatik – Światła Miasta (2000). Swego czasu dużo słuchało się hip-hopu. Mieszkanie na osiedlu ma swoje uroki i wpływa na kształtowanie młodego umysłu. Jednak nigdy nie mogłem się przekonać do warszawskich grup a Grammatik mimo, że znałem od dawna to doceniłem stosunkowo nie dawno. Śmiało mogę powiedzieć, że jest to jedna z najmądrzejszych płyt (nie tylko hh) jaka powstała w tym kraju. I mimo, że mija już dekada odkąd wyszła na świat to jej teksty  i tematy w nich obrane są wciąż aktualne. Światła miasta charakteryzuje nie zwykła dojrzałość. Eldo w wieku 21 lat śmiało wyznaje „Nie mam już sił by przez dziurkę od klucza świat podglądać”, „A ja tylko chcę sam kierować swoim życiem” czy „Gdy jest się młodszym, chce się bawić, szaleć / Ja już dojrzałem i chyba za wcześnie zezgredziałem chyba”. Biciki i podkłady idealnie komponują się w przemyślenia młodych Warszawiaków. Nie ma tu plastiku, sama poezja nowoczesna podana w luźny, niezobowiązujący i niewymagający rapowy sposób. Posłuchajcie kiedyś późną nocą, gdy będziecie sami.

NAS – Illmatic (1994). Debiut nowojorczyka, który również udzielał się w The Firm (nie kojarzcie z naszą firmą) okazał się objawieniem hip-hopowym swego czasu. Płyta raczej nie jest nasiąknięta singlami podbijającymi serca słuchaczy radia, ale tworzy jednolity, ciekawy i na wysokim poziomie kawał dobrego hip-hopowego gówna. Po przeciwnej, cieplejszej stronie nagrywał wtedy Snoop Doggy „You don’t love my, You love my doggystyle” Dogg, ale to Nas w moim guście więcej dał tej muzie. Czuć na niej klimat zimnego, brudnego Nowego Jorku. I raczej nie opisuje radośnie swojego otoczenia. „Dear Born, you’ll be out soon, stay strong / Out in New York the same shit is going on” ,”You see the streets have me stressed somethin terrible” . Te fragmenty dobrze obrazują tę płytę. Warto zauważyć, że raczej nie ma mowy tutaj o jakimś gangsta rapie a hip-hop lat 90 idzie już w inną stronę. Dzisiaj do inspiracji tą płytą przyznają się obecnie najpopularniejsi raperzy z Eminemem i The Game na czele a sam Nas nagrywa „Hip Hop is Dead”

Notorious BIG – Ready To Die (1994). Christopher Wallace czyli po prostu Notorious BIG. Faktycznie tak wielki jak się określa. I nie chodzi tu już nawet o wielkość i masę jaką posiadał, ale to ile zrobił dla hip-hopu w swoim krótkim życiu. I Tu kolejny paradoks. W nazwie debiutanckiego albumu zawarł gotowość na śmierć. Za pewne nie wiedział, że trzy lata później dojadą go na zachodnim wybrzeżu tuż po wydaniu drugiego albumu. Sprawa z nim jest dość mało jasna. Początki miał jak każdy murzyn z dzielnicy. Schemat: rzucenie szkoły, bujanie się po krawężnikach, sprzedaż narkotyków, paka, rapowanie, wydanie płyty. Nie będę wnikał w to czy był zamieszany w śmierć Tupaca i czy jego morderstwo to była po prostu zemsta. Obaj nie żyją i trzeba im oddać, że robili porządny kawał czarnej muzy. Sam Notorious BIG słynną nie tylko z fałdowanej budowy ciała ale z świetnych freestyle’ów. Wróćmy jeszcze do albumu. Pełno tutaj dziarskiego flow, dobrego brzmienia oraz fajnych skitów z narodzinami w intro i smarkaniem w Gimme the Loot na czele i wiele, wiele rożnych, różniastych, serio różniastych he he. Tematy tekstów natomiast dotyczące murzyńskich spraw ulicy „Your face, my feet, they meet, with stompin”. Koleś zna się na rzeczy, sprawdź to gówno yo yo.

N.W.A. – Straight Outta Compton (1988). To najniebezpieczniejsza Grupa Świata właśnie stworzyła podwaliny haseł, dziś wszech obecnych w hip-hopie, zwłaszcza tym blokerskim typ chwdp (hwdp), jp100%, slu itd itp. Określając to jasno w tytule piosenki Fuck The Police. Zresztą zerknijcie sobie też na tytułowy opener Straight Outta Compton. Grupa nie istniała za długo, jednak wpisała się do rapowanej księgi. Szybko zrozumieli, że ten interes bardziej opłaca się solo. I tak do dziś Ice Cube nagrywa płyty, które mają swoich odbiorców a Dr-Dre zajmuje się produkcją i często widzimy jego mordkę czy to obok Snoop Dogga czy Eminema. Podobnie jak Public Enemy chłopcy opowiadają jak to ciężko jest się bujać po dzielni, gdyż miejscowi szeryfowie zatruwają im skutecznie życie. Jednak swoją frustrację wyładowują w sposób dość agresywny jak i na swój sposób sugestywny i jasny na swoim drugim albumie. Widać, że West Coast też nie miał lekko. Czuć, że jest gorąco i nie tylko z powodu typowo kalifornijskiej pogody. Poza tym byciem murzynem w drugim na liście najbiedniejszych przedmieść Stanów Zjednoczonych musiało zaowocować taką płytą. Warto jednak tego posłuchać bo płyta jest oparta na fajnych podkładach a kolesie z Ice Cubem i Eazy-E na czele wyróżnili się spoko nawijką. Weź to poczuj.

Paktofonika – Kinematografia (2000). Zanim jeszcze nastały czasy tak zwanego hip-hopolo to warto zauważyć, że początki polskiego rapu są płodne w dobre płyty. Nie było chyba owocniejszego w tym czasie miasta niż Katowice. Kaliber 44 doceniam, ale nigdy nie byłem fanem psycho rapu. Przejście Magika do PFK było najlepszym transferem w dziejach polskiej muzy. A owocem tego jest album Kinematografia. Tego wcześniej nie było. W dodatku po śmierci Magika grupa został legendarna a ostatni pożegnalny koncert odbył się w 2003 roku. Każdy z nich prezentował swój, rozpoznawalny styl. Magik tego nie wytrzymał, ale Rahim i Fokus dalej nagrywają. Pierwszy z nich jest dla każdego ziomka z ławki po blokiem takim Kurtem Cobainem, jego wrażliwość pozwoliła nam słuchać wyjątkowych tekstów ale także przyniosła przedwczesną śmierć. Rahima spotykam na zakupach w Auchan, ale trzeba mu przyznać, że jest bardzo kreatywny i pomysły ma bardzo dobre. Co do Fokusa to wzbudzał zawsze najwięcej mojej sympatii. Jego barwa głosu wyróżnia go spośród innych polskich raperów. Niezniszczalność Fokusmoka jest również wynikiem ogromnej charyzmy. A płyta? Trzeba znać. Takie klasyki jak Jestem Bogiem czy Chwile Ulotne potrafi zanucić każde dziecko w piaskownicy. „Kawłek jest stary, ale nie o to chodzi” „a o co?” „posłuchaj tego”

Public Enemy – It Takes A Nation Of Millions To Hold Us Back (1988). Lata 80 to nie tylko pudel rock, Franek Kimono, Disco Polo i kostka rubika. To także rozkwit muzyki ulicy, czyli hip-hopu, który miał charakterystyczne brzmienie i bazował często na rockowych podkładach. Public Enemy to idealny przykład jak głos czarnych mniejszości wołał głośno „fuck off”. Pełno tutaj krytyki polityki rządu Stanów Zjednoczonych i ogólnie jazda i dissy na wszystko co odgórne i medialne zakłamanie „Some media is the whack / You believe it’s true, it blows me through the roof / Suckers, liars get me a shovel”. Warto wspomnieć, że to już kolejna grupa z Nowego Jorku, która pojawia się w zestawieniu. East Coast Rulez jednak. Przyznam się, że przed odsłuchem pierwszy raz ich nie wiedziałem czego się spodziewać. Nazwa brzmi dość groźnie. Wróg publiczny. Wyobrażałem już sobie nie wiadomo co, brzmienie jednak mają całkiem przyjemne i old schoolowe. Wsłuchując się w teksty wychwytuje się te nie zadowolenie, bo teksty są mocno upolitycznione. Od tego momentu wielu raperów jechało po władzy a obecnie jest to już niemal powszechne. Bo hip-hop najczęściej opowiada albo o tym jak się jest zajebistym czarnuchem i ile to lasek zaliczyło na imprezie albo o tym jak ch**** jest w naszym mieście.

Run-D.M.C. – Run-D.M.C. (1984). O pierwszych krokach hip-hopu i Run-D.M.C. już pisałem w recenzji Raising Hell. Przyjrzyjmy się jednak z bliska debiutanckiej płycie, która pokazała, że muzyka rapowana może być nie tylko fajna dla czarnej młodzieży bo przy rytmach Run-D.M.C. bawił się również świetnie biały „rockowy” narybek. Głównie dzięki łączeni rockowych podkładów pod rapowanie Run’a i DMC. Kolesie o świetnym wizerunku czarnych skór, białych butów adidasa, łańcuchów i kapeluszy na stałe wpisali się w kanony muzyki rozrywkowej. Trzy pierwsze płyty nadały ton późniejszego rapu i przetarły drogę dla takich zespołów jak Beastie Boys czy też późniejszych gangsta bandów Public Enemy czy N.W.A. Można w sumie powiedzieć, że to od nich się zaczęło. Debiutancka płyta była innowacyjna, może bez wielkich hitów, które pojawiły się później (Walk This Way, It’s Tricky), ale miała to coś co podbiło w latach 80 serca amerykańskiej młodzieży i nie tylko. Do tej pory grupa mimo, że się rozpadła i pozostało żywych już tylko dwóch członków to traktowana jest z szacunkiem i jest rozpoznawana. Myślę, że warto sprawdzić dlaczego teraz w towarzystwie wyuzdanych lalek 50 cent liczy dolary w swoim hammerze.

Wu-Tang Clan – Enter The Wu-Tang (36 Chambers)(1993). Legendarna grupa ze Staten Island w Nowym Jorku i ich arcydzieło z 1993 roku to pozycja obowiązkowa dla każdego fana czarnych rytmów. Nie tylko dla dresików z bloku ale i każdego entuzjasty muzyki grupa Wu-Tang Clan powinna stanowić ogniwo porządnego hip-hopu. W składzie Ghostface Killah, GZA, Inspectah Deck, Masta Killa, Method Man, Raekwon The Chief, RZA, U-God i nie żyjący już Ol’Dirty Bastard. Każdy z nich w późniejszym czasie nagrywał świetne płyty solowe i robią to do dziś i są w dobrej formie. Początek lat 90 to okres pojawienia się gangsta rapu a Wu-Tang Clan to przedstawiciele mafioso rapu. Poza tym nastąpił powolny kres łączenia rapu z rockiem a czarna muza obrała własny kierunek. Debiut nowojorskiej grupy jest przepełniony świetnymi bitami (Shame on A Nigga, Tearz), kolesie nawijają o ciemnych stronach życia w Nowym Jorku „Who don’t pay they bills on time and fuck wit digital /Never seen, smoke a bag of evergreen” a cała płyta trzyma wysoki poziom i jest pełna wstawek z filmów kung-fu. Mamy tu też tak kultowe kawałki jak Protect Ya Neck, C.R.E.A.M. czy też Wu Tang Clan Ain’t Nuthing Ta Fuck Wit. Pojawiają się także różniaste skity z typową szybką murzyńską gadaniną, niektóre całkiem zabawne. Tą płytę trzeba po prostu znać.